Bona Sforza
Z Wikipedii
Bona Sforza d'Aragona (ur. 2 lutego 1494 r. w Vigevano, zm. 19 listopada 1557 r. w Bari) – od 1518 Królowa Polski i Wielka Księżna Litewska, Księżna Rusi, Prus i Mazowsza etc., Księżna Bari i Rosano, spadkobierczyni pretensji do Królestwa Jerozolimy od 1524. Żona Zygmunta Starego, matka Zygmunta Augusta.
Spis treści |
[edytuj] Biografia
Pochodziła z możnego włoskiego rodu książąt Mediolanu - Sforzów. Była córką Giana Galeazza Sforzy i Izabeli Aragońskiej. Mimo iż jej ojcu należała się władza w Księstwie Mediolanu, został on odsunięty przez Ludovica il Moro. Sprawował on władzę w imieniu młodego księcia, aż do jego śmierci w 1494 r. na zamku w Pawii. Wkrótce po tym księżna Izabela wraz z córkami wyjechała do Bari. Chcąc odzyskać znaczenie polityczne i swe dawne posiadłości dążyła ona do jak najkorzystniejszego wydania za mąż Bony (jej siostra Ippolita zmarła wcześniej podczas rocznego pobytu na wyspie Ischia). Pierwsze próby zakończyły się niepowodzeniem ze względu na niekorzystne położenie polityczne Izabeli, ale dzięki wsparciu Habsburgów udało się doprowadzić do jej małżeństwa z owdowiałym królem polskim Zygmuntem Starym. Uroczystości zaślubin i koronacji Bony odbyły się w Krakowie 18 kwietnia 1518 roku.
W młodości Bona zdobyła staranne wykształcenie. Jej nauczycielem był Crisostomo Colonna, członek Akademii Pontana, a nad jej wychowaniem czuwał również Antonio Galateo. Bona poznała dzięki nim dzieła Wergiliusza, Cycerona i Ojców Kościoła, nauczyła się wypowiadać w uczony sposób, posiadła również wiedzę z zakresu historii, prawa, administracji i teologii. Była osobą gospodarną, oszczędną, a jednocześnie potrafiącą wywierać wpływ na ludzi. Wykazywała przy tym ambicję we wszystkich swoich działaniach.
Niemal od początku swego pobytu w Polsce królowa Bona starała się zdobyć silną pozycję polityczną. Zaczęła tworzyć własne stronnictwo i jednocześnie korzystała z wpływu jaki miała na króla. Popierali ją między innymi Piotr Kmita, Andrzej Krzycki i Piotr Gamrat, zawdzięczający jej swoje urzędy i tworzący tzw. triumwirat. Udało jej się również uzyskać od papieża Leona X prawo do decydowania o obsadzie piętnastu beneficjów kościelnych o bardzo dużym znaczeniu (m.in. w Krakowie, Gnieźnie, Poznaniu, Włocławku i Fromborku).
Bona wychodziła z przekonania, że jedną z najważniejszych rzeczy, potrzebnych do skutecznej realizacji planów politycznych i wzmocnienia władzy królewskiej, jest dostęp do odpowiednio wysokich środków finansowych. Postawiła więc sobie za cel powiększenie domeny dynastycznej i zgromadzenie jak największego majątku, co dawałoby Jagiellonom niezależność finansową. Do 1524 roku Bona posiadała już, jako nadania królewskie, księstwa pińskie i kobryńskie, dobra sieluckie i bardzo duży pas puszczy w okolicach Narwi, a jej następnym celem była rewindykacja królewszczyzn na Podlasiu. Później skupowała także liczne posiadłości na Litwie, by w końcu w latach 1536-1546 przejąć nadzór nad okręgami celnymi na terenie całego Wielkiego Księstwa Litewskiego, co przynosiło ogromne dochody.
Od samego początku Bona niechętna była rosnącej potędze Radziwiłłów i została bezpodstawnie posądzana przez niektórych o otrucie Barbary Radziwiłłówny.
W polityce zagranicznej była zażartą przeciwniczką Habsburgów i zwolenniczką zacieśnienia sojuszu z Francją. Na Węgrzech, w czasie wojen, które miały miejsce po bitwie pod Mohaczem (1526), poparła Jana Zapolyę przeciwko Habsburgom. Bona starała się także o utrzymywanie dobrych stosunków z Portą Ottomańską i kontaktowała się z Roksolaną, najważniejszą żoną Sulejmana Wspaniałego. Chciała ona również ostatecznego rozwiązania sprawy Prus Książęcych poprzez ich inkorporację (bezpośrednie włączenie) do Korony. Nie udało się jej zrealizować tego projektu, ale cały czas walczyła z rosnącymi wpływami Hohenzollernów w Polsce. Bona była też rzeczniczką przyłączenia Śląska do Korony w zamian za swoje dziedziczne księstwo Bari i Rosano, ale Zygmunt Stary nie poparł tego pomysłu i całe przedsięwzięcie upadło. W latach trzydziestych udało jej się również przeprowadzić na Litwie reformy podatkowe i rolne (m.in. ujednolicenie powinności chłopskich i jednostki powierzchni - pomiary włócznej).
W 1544 roku Zygmunt II August objął samodzielną władzę na Litwie i w związku z tym tam się przeniósł. Było to przyczyną znacznego osłabienia władzy królowej, która nie chciała jego wyjazdu. Ten konflikt interesów, a następnie sprawa związku Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną, doprowadziły ostatecznie do przeniesienia się Bony wraz z córkami na Mazowsze, gdzie przebywała 8 lat. Gdy zrozumiała, że porozumienie z synem nie będzie możliwe, zdecydowała się na wyjazd z Polski do Bari, co uczyniła w 1556 r. Musiała przy tym, na żądanie szlachty, zrzec się wszystkich posiadanych w Polsce dóbr ziemskich.
W rok po powrocie do księstwa Bari Bona Sforza została otruta przez swego zaufanego dworzanina, Jana Wawrzyńca Pappacodę. Inicjatorami zabójstwa byli Habsburgowie, którzy mieli zyskać na sfałszowaniu jej testamentu, a jednocześnie unikali konieczności spłaty pożyczki w wysokości 430 000 dukatów, jaką Bona udzieliła księciu Albie, namiestnikowi króla Hiszpanii, Filipa II (sumy neapolitańskie). Królową pochowano w Bazylice św. Mikołaja, w Bari w bardzo skromny sposób. Dopiero jej córka Anna Jagiellonka zleciła mistrzowi florenckiemu Santiemu Gucciemu wykonanie odpowiedniego nagrobka, który przetrwał do dnia dzisiejszego.
Była ona mecenaską kulturalną polskiej młodzieży, wysyłając chętnych na studia zagraniczne (było to tym bardziej cenne, że Akademia Krakowska przeżywała regres). Dzięki niej na polskie stoły trafiło wiele nieznanych wcześniej jarzyn, tzw. włoszczyzna.
[edytuj] Potomstwo Bony Sforzy i Zygmunta Starego
- Izabela (1519-1559) - królowa węgierska
- Zygmunt August - król Polski, wielki książę Litwy
- Zofia (1522-1575) - księżna brunszwicka
- Anna (1523-1596) - król Polski i wielki książę Litwy
- Katarzyna (1526-1583) - królowa szwedzka
- Wojciech Olbracht - zmarł w wyniku przedwczesnych narodzin 20 września 1527 r.
[edytuj] Tytulatura
Bona de deus gracia Regina Poloniae, Magna Duxia Lituaniae, Russiae, Prussiae, Mazoviae, Duxia Bari et Napoli
[edytuj] Rodowód
| 4. Galeazzo Maria Sforza | ||||||
| 2. Gian Galeazzo Sforza | ||||||
| 5. Bona Sabaudzka | ||||||
| 1. Bona Sforza | ||||||
| 6. Alfons II Aragoński | ||||||
| 3. Izabela Aragońska | ||||||
| 7. Hippolita Maria Sforza | ||||||
[edytuj] Galeria
 Bona Sforza w 1517 |
 Królowa Bona |
 Królowa Bona |
 "Otrucie królowej Bony", Jan Matejko |
[edytuj] Zobacz też
| Poprzednik Barbara Zapolya |
 |
królowa Polski 1518-1557 |
|
Następca Elżbieta Habsburżanka |
Warning: curl_setopt() [function.curl-setopt]: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when in safe_mode or an open_basedir is set in /www/4people_www/spam/wiki/richFeeds.php on line 59
| Gaz do Europy przez Ukrainę już nie płynie |
|
Ukraińska firma Naftohaz poinformowała dziś rano o całkowitym wstrzymaniu dostaw rosyjskiego gazu, przeznaczonego dla państw europejskich a przesyłanego tranzytem przez Ukrainę.
|
| Juszczenko apeluje o przywrócenie dostaw |
|
Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko zaapelował dziś do Rosji o "natychmiastowe" wznowienie dostaw gazu, przesyłanego tranzytem przez Ukrainę do innych państw Europy.
|
| Drogi przejezdne, utrudnienia w górach i lasach |
|
Na Podkarpaciu w środę rano przejezdne były wszystkie trasy krajowe i wojewódzkie. Nawierzchnie dróg biegnących przez lasy oraz w górach może pokrywać warstwa zajeżdżonego śniegu.
|
| 25 stopni mrozu w Stuposianach |
|
W Stuposianach, w Bieszczadach, odnotowano w środę 25 stopni mrozu - poinformowała dyżurna stacji meteorologicznej w Lesku.
|
| Schetyna: Wszystko jest pod kontrolą |
|
UE musi powiedzieć Rosji, że nie ma produkcji i eksportu rosyjskiego gazu bez odbioru w Europie. Europa jest kluczem dla Rosji i Rosja zdaje sobie z tego sprawę - mówił w Kontrwywiadzie RMF FM Grzegorz Schetyna.
|
Notice: Use of undefined constant HTTP_HOST - assumed 'HTTP_HOST' in /www/4people_www/spam/wiki/links_horizontal.php on line 95
Notice: Use of undefined constant REQUEST_URI - assumed 'REQUEST_URI' in /www/4people_www/spam/wiki/links_horizontal.php on line 109
Warning: file_get_contents() [function.file-get-contents]: URL file-access is disabled in the server configuration in /www/4people_www/spam/wiki/index.php on line 93
Warning: file_get_contents(http://www.panel.4people.pl/linki.php) [function.file-get-contents]: failed to open stream: no suitable wrapper could be found in /www/4people_www/spam/wiki/index.php on line 93
Świdryga i Midryga - Leśmian Bolesław fruli.pl zoo bingo chicago limousines buses