Z Wikipedii

Zygmunt I Stary 1467-1548
Władca Polski
Władca od 1506 do 1548 poprzednik Aleksander Jagiellończyk następca Zygmunt II August
urodzony 1 stycznia 1467 w Kozienicach zmarły 1 kwietnia 1548 w Krakowie koronowany 24 stycznia 1507 w Krakowie pochowany w katedrze na Wawelu
Ojciec Kazimierz IV Jagiellończyk Matka Elżbieta Rakuszanka

Zygmunt I Stary (lit. Žygimantas Senasis, białorus. Жыгімонт Стары, ur. 1 stycznia 1467 w Kozienicach, zm. 1 kwietnia 1548 w Krakowie) – od 1506 król polski i wielki książę litewski. Przedostatni z dynastii Jagiellonów na tronie polskim.

Był przedostatnim z sześciu synów Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, ojcem m.in. Zygmunta II Augusta. Dwukrotnie żonaty: z Barbarą Zapolyą (1512), a po jej śmierci z Boną z rodu Sforzów (1518).

Zanim został królem, zarządzał w imieniu swego brata, króla węgierskiego i czeskiego Władysława Jagiellończyka, Księstwem Głogowskim (1499) i Księstwem Opawskim (1501). W 1504 został namiestnikiem całego Śląska i Łużyc Dolnych.

Spis treści 1 Panowanie 1.1 Koronacja 1.2 Polityka wewnętrzna 1.3 Polityka zagraniczna 2 Zygmunt Stary a rozwój sztuki 3 Rodzina 3.1 Genealogia i potomstwo 3.2 Żony i dzieci 3.3 Zobacz też 4 Linki zewnętrzne

[edytuj] Panowanie

[edytuj] Koronacja

Po śmierci króla Aleksandra Jagiellończyka wyniesiony na tron litewski przez radę wielkoksiążęcą w Wilnie (20 października 1506) i obrany królem polskim na Sejmie piotrkowskim (8 grudnia 1506). Koronowany w katedrze wawelskiej 24 stycznia 1507 przez arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski Andrzeja Boryszewskiego.

W lutym 1507 nakłonił sejm litewski do przyjęcia uchwały o gotowości do wojny z Wielkim Księstwem Moskiewskim. Dwuletnia III wojna litewsko-moskiewska 1507-1508 doprowadziła do obrony przez Litwę stanu jej posiadania.

[edytuj] Polityka wewnętrzna

Sprawując rządy korzystał z rady senatorów i kompetentnych ministrów kierujących kancelarią królewską, urzędem podskarbińskim i wielkorządcami krakowskimi. Pomimo że był niechętny systemowi parlamentarnemu i niezależności politycznej szlachty, zwoływał coroczne sejmy, z reguły uzyskując uchwały podatkowe (pobory) na obronę potoczną. Jednakże niepowodzeniem skończyły się próby stworzenia stałego funduszu na obronność z podatków zależnych od dochodów.

Do sukcesów można zaliczyć częściowe oddłużenie skarbu. Zygmunt I Stary oddzielił rachunkowość dotyczącą podatków publicznych od skarbu królewskiego. Wzmocnił działalność mennicy krakowskiej, zabiegał o uporządkowanie przepisów dotyczących dochodów z eksploatacji żup solnych i kopalni, wydał statut dla Ormian (1519), zasady procesowe (1523), zamierzał ujednolicić prawo w całym kraju (correctura iurium, zwana korekturą Taszyckiego, 1532, odrzucona przez sejm 1540).

Uporządkował gospodarkę celną ("nowe cło"), dbał o rozwój miast królewskich, odzyskał dla skarbu liczne kompleksy dóbr koronnej domeny królewskiej, znajdujące się pod zastawem. W działalności finansowej króla wspierała królowa Bona, dążąca do powiększenia dóbr królewskich, także w drodze zakupów i poprawy efektywności gospodarowania.

W rokoszu lwowskim (wojna kokosza) 1537 wysunięto postulaty egzekwowania praw średniej szlachty niezadowolonej z działań dworu (tzw. Egzekucja Praw). Żądania szlachty skierowane były przeciw hegemonii elit senatorsko-ministerialnych (co wiązało się z nieprzestrzeganiem zakazów łączenia określonych urzędów świeckich i kościelnych, tzw. Incompatibilitas), oraz z pomijaniem przy nominacjach na urzędy ziemskie zasady zamieszkiwania na obszarze jurysdykcji urzędu (tzw. "osiadłości"), sprzeciwiano się również wydatnej roli w życiu politycznym królowej i jej akcji wykupu w Koronie zastawionych królewszczyzn, wychowywaniu Zygmunta Augusta na dworze matki (bez zapewnienia mu edukacji politycznej i rycerskiej) oraz zbyt wysokiemu "nowemu cłu". Z powodu braku stanowczej postawy wśród przywódców szlachty, po długotrwałych rokowaniach, rokosz zakończył się kompromisem. Szlachta rozjechała się do domów, nie angażując się w wyprawę wojenną organizowaną przez króla (magnaci twierdzili, że jedynym wynikiem rokoszu miało być wyjedzenie drobiu w okolicy obozu, stąd pogardliwa nazwa "wojna kokosza").

Osiągnięciem było włączenie Mazowsza do Polski (po wygaśnięciu w 1526 męskiej linii książąt czersko-warszawskich) jako województwa mazowieckiego (1529), oraz wprowadzenie do sejmu posłów mazowieckich sejmików ziemskich.

Za namową swojej żony – Bony, uzyskał przyznanie, za swego życia, swemu małoletniemu synowi Zygmuntowi Augustowi tronu wielkoksiążęcego na Litwie (1522), jak i tronu polskiego (1529) (w wyniku elekcji vivente rege). Był to pierwszy i zarazem ostatni, tego typu wybór władcy na tron królewski w Polsce.

Rozwaga i pokojowe usposobienie Zygmunta Starego sprawiły, że w chwili śmierci cieszył się ogólnym szacunkiem w kraju i za granicą. Okres jego panowania określany jest jako złoty wiek w Polsce.

[edytuj] Polityka zagraniczna

W polityce zagranicznej Zygmunt Stary przede wszystkim przeciwstawiał się okrążeniu przez wrogów. Wielkie Księstwo Litewskie było zagrożone atakiem ze strony Moskwy, w wyniku wojny 1507-1508 i wojny litewsko-moskiewskiej 1512-1522 utraciło w 1514 Smoleńsk (mimo świetnego zwycięstwa polsko-litewskiego w bitwie pod Orszą), a w 1522 Nowogród Siewierski. Wasyl III sprzymierzył się z cesarzem Maksymilianem I, a brak akceptacji przez cesarstwo postanowień pokoju toruńskiego (1466) dopomagał wyłamywaniu się wielkich mistrzów krzyżackich z lenniczej zależności względem Polski. Obawiano się przymierza między nowym wielkim mistrzem, Albrechtem Hohenzollernem, a Moskwą. Współdziałając z bratem królem Czech i Węgier Władysławem Jagiellończykiem, doprowadził do rozbicia antypolskiego sojuszu państw habsburskich i państw skandynawskich pod panowaniem dynastii oldenburskiej. Zjazd wiedeński 1515, zakończony cofnięciem przez cesarza poparcia dla Moskwy i uznaniem praw Polski do lenna Prus, rozwiązał ręce Zygmuntowi Staremu na północy. W wyniku ostatniej wojny z zakonem krzyżackim (1519-1521) doszło w 1525 do podpisania traktatu krakowskiego. Zygmunt Stary zaakceptował przejście majątków i urzędów krzyżackich spod władzy kościelnej pod świecką i przyjął hołd lenniczy Albrechta jako luterańskiego księcia Prus (hołd pruski). Polsce zaś traktat zapewnił prawo aneksji Prus Książęcych po wygaśnięciu rodu Albrechta po mieczu. W styczniu 1525 wybuchł tumult gdański, gdy zrewoltowane pospólstwo i plebs luterański wystąpiły przeciwko biskupowi kujawskiemu Maciejowi Drzewickiemu, podważając prawa polskiego kościoła do jurysdykcji duchownej w tym mieście. 17 kwietnia 1526 Zygmunt Stary na czele 8 000 wojska wkroczył do Gdańska, uśmierzając bunt, ścinając jego przywódców.

V wojna moskiewska, mimo zdobycia Staroduba (1535), nie przywróciła Wielkiemu Księstwu Litewskiemu Smoleńska. Mocą zawartego w 1537 pokoju Litwa zachowała zdobyty Homel. Walki trwały również na pograniczu z Tatarami krymskimi (ich najazdy odpierano przy pomocy obrony potocznej i "podarków") i Mołdawianami (zwycięstwo hetmana Jana Amora Tarnowskiego pod Obertynem w 1531 roku uregulowało stosunki na Pokuciu).

[edytuj] Zygmunt Stary a rozwój sztuki

Zygmunt I Stary był wybitnym mecenasem sztuki. Jego zasługą jest bardzo wczesne wprowadzenie sztuki renesansowej do Polski, która (pomijając Węgry) wyprzedziła w tym względzie inne kraje europejskie. Nie będąc jeszcze królem, ufundował renesansowy nagrobek swego brata, króla Jana Olbrachta w katedrze wawelskiej (ok. 1505). Za jego rządów między innymi przebudowano w tym samym stylu Zamek Królewski na Wawelu, który może się poszczycić największym renesansowym dziedzińcem w Europie, a ufundowana przez niego Kaplica Zygmuntowska przy katedrze wawelskiej jest nazywana "perłą toskańskiego renesansu na północ od Alp". W 1540 r. ufundował on także Kapelę Rorantystów – męski zespół wokalny działający w katedrze wawelskiej jeszcze przez wiele lat po jego śmierci.

[edytuj] Rodzina

[edytuj] Genealogia i potomstwo

Władysław II Jagiełło ur. ok. 1351 zm. 1 VI 1434

Zofia Holszańska ur. ok. 1405 zm. 21 IX 1461

Albrecht II Habsburg ur. 16 VIII 1397 zm. 27 X 1439

Elżbieta Luksemburska 1) ur. 1409 zm. 1442

Kazimierz IV Jagiellończyk ur. 30 XI 1427 zm. 7 VI 1492

Elżbieta Rakuszanka ur. 1436 zm. 30 VIII 1505

[edytuj] Żony i dzieci

1 Katarzyna Telniczanka ur. ok. 1480 zm. 1528 OO   1498 (związek nieformalny)		2 Barbara Zapolya ur. 1495 zm. 2 X 1515 OO   8 II 1512		Zygmunt I Stary ur. 1 I 1467 zm. 1 IV 1548		3 Bona Sforza ur. 2 II 1494 zm. 19 XI 1557 OO   18 IV 1518
	1		1		1		2		2
Jan z Książąt Litewskich  ur. 8 I 1499  zm. 18 II 1538		Regina  ur. 1500/1501  zm. 20 V 1526		Katarzyna  ur. ok. 1503  zm. po 9 IX 1548		Jadwiga Jagiellonka  ur. 15 III 1513  zm. 7 II 1573		Anna  ur. 1 VII 1515  zm. 8 V 1520
	3		3		3		3		3
Izabela Jagiellonka 2)  ur. 18 I 1519  zm. 15 IX 1559		Zygmunt II August  ur. 1 VIII 1520  zm. 7 VII 1572		Zofia Jagiellonka  ur. 13 VII 1522  zm. 28 V 1575		Anna Jagiellonka  ur. 18 X 1523  zm. 9 IX 1596		Katarzyna Jagiellonka  ur. 1 XI 1526  zm. 16 IX 1583
	3
Wojciech Olbracht  ur. 20 IX 1527  zm. 20 IX 1527

córka Zygmunta Luksemburskiego żona Jana Zápolyi, matka Jana II Zygmunta Zápolyi

[edytuj] Zobacz też

• dzwon Zygmunta
• miecz zygmuntowski
• wojny moskiewskie
• Wojna polsko-krzyżacka 1519-1521

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Archiwalia związane z panowaniem Zygmunta I Starego

Poprzednik Dionizy z Zahradku

Książę głogowski 1499-1506

Następca Kazimierz II

Poprzednik Aleksander Jagiellończyk

król Polski 1506-1548

Następca Zygmunt II August

Poprzednik Aleksander Jagiellończyk

wielki książę Litwy 1506-1548

Następca Zygmunt II August

p • d • e Władcy Polski Piastowie Mieszko I • Bolesław I Chrobry • Mieszko II Lambert • Bezprym • Mieszko II Lambert • Kazimierz I Odnowiciel • Bolesław II Szczodry • Władysław I Herman • Zbigniew • Bolesław III Krzywousty • Władysław II Wygnaniec • Bolesław IV Kędzierzawy • Mieszko III Stary • Kazimierz II Sprawiedliwy • Mieszko III Stary • Kazimierz II Sprawiedliwy • Leszek Biały • Mieszko III Stary • Władysław III Laskonogi • Leszek Biały • Mieszko I Plątonogi • Leszek Biały • Władysław III Laskonogi • Henryk I Brodaty • Henryk II Pobożny • Bolesław Rogatka • Konrad I mazowiecki • Bolesław V Wstydliwy • Leszek Czarny • Henryk IV Probus • Przemysł II Przemyślidzi Wacław II • Wacław III Piastowie Władysław I Łokietek • Kazimierz III Wielki Andegawenowie Ludwik Węgierski • Jadwiga Andegaweńska Jagiellonowie Władysław II Jagiełło • Władysław III Warneńczyk • Kazimierz IV Jagiellończyk • Jan I Olbracht • Aleksander Jagiellończyk • Zygmunt I Stary • Zygmunt II August Królowie elekcyjni Henryk Walezy • Stefan Batory • Zygmunt III Waza • Władysław IV Waza • Jan II Kazimierz Waza • Michał Korybut Wiśniowiecki • Jan III Sobieski • August II Mocny • Stanisław Leszczyński • August II Mocny • Stanisław Leszczyński • August III • Stanisław August Poniatowski

Warning: curl_setopt() [function.curl-setopt]: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when in safe_mode or an open_basedir is set in /www/4people_www/spam/wiki/richFeeds.php on line 59

PILNE: Gaz do Europy przez Ukrainę już nie płynie

Ukraińska firma Naftohaz poinformowała dziś rano o całkowitym wstrzymaniu dostaw rosyjskiego gazu, przeznaczonego dla państw europejskich a przesyłanego tranzytem przez Ukrainę.

Uwaga na skażone pasztety

Uwaga na skażone pasztety firmy Profi. Tarnowski Sanepid apeluje, aby nie kupować ich, a jeśli są w naszym domu, wyrzucić. Chodzi o kilka partii z konkretnymi datami do spożycia do 2010 roku.

Szkolna miłość przyczyną tragedii

Krystyna K. najbliższe trzy miesiące spędzi w areszcie. Takie postanowienie wydał Sąd Rejonowy w Gdyni wobec 55-letniej kobiety, która w Nowy Rok wielokrotnie ugodziła nożem swojego męża. Rany jakie odniósł mężczyzna zagrażały jego życiu. Krystynie K. grozi kara do 10 lat więzienia.

Koszmarne praktyki

Realizacja programu praktyk uczniowskich często jest zwykłą fikcją. Parzenie kawy i herbaty, zakupy, sprzątanie, a nawet palenie i podkładanie węgla do pieca kaflowego zamiast realizowania programu praktyk...

Budowa obwodnicy Warszawy zagrożona

Budowa obwodnicy ekspresowej w stolicy zagrożona. Przed Euro 2012 miał powstać wokół miasta pierścień obwodnicy. Zamiast tego będą tylko niezwiązane ze sobą odcinki. Inwestycja utknęła m.in. przez protesty przeciwników tras i biurokratyczne procedury - wytyka "Życie Warszawy".

Linki: Strona główna - Projekty domów - car audio - marmur - bloczki betonowe - Linki sponsorowane
Notice: Use of undefined constant HTTP_HOST - assumed 'HTTP_HOST' in /www/4people_www/spam/wiki/links_horizontal.php on line 95

Notice: Use of undefined constant REQUEST_URI - assumed 'REQUEST_URI' in /www/4people_www/spam/wiki/links_horizontal.php on line 109


Warning: file_get_contents() [function.file-get-contents]: URL file-access is disabled in the server configuration in /www/4people_www/spam/wiki/index.php on line 93

Warning: file_get_contents(http://www.panel.4people.pl/linki.php) [function.file-get-contents]: failed to open stream: no suitable wrapper could be found in /www/4people_www/spam/wiki/index.php on line 93

chicago cheap limousines service Oświadczyny poety - Jasieński Bruno Pieśń rosyjska - Lermontow Michaił Jurjewicz Rozmowa liryczna - Gałczyński Konstanty Ildefons Rozmowa o poezji - Grochowiak S.